Stručnjaci kažu da je Makedoniji potreban bezbjedan i trajan depo za nuklearni otpad

26/06/2008

Općina Sopište u Makedoniji blokira izgradnju depoa za nuklearni otpad na svojoj teritoriji. Prema međunarodnim propisima, zemlja mora izgraditi trajni objekat.

Zoran Nikolovski za Southeast European Times iz Skoplja -- 26/06/08

Radnici trenutno odlažu otpad na privremene deponije. [Getty Images]

Makedonija, po međunarodnim propisima koji se odnose na zemlje s nuklearnim otpadom, mora izgraditi depo za držanje radioaktivnih materijala. Međutim, protivljenje stanovništva na potencijalnim lokacijama osujetilo je zemlju u ispunjavanju tog uslova. Borba za nalaženje lokacije za depo traje već pet godina.

Najnoviji slučaj koji privlači pažnju javnosti je slučaj općine Sopište, u samoj blizini Skoplja, koje odbija dozvoliti izgradnju depoa na svojoj teritoriji.

U tom objektu bi se čuvali ostaci uređaja koji koriste radioaktivne elemente -- poput starih gromobrana ili laboratorijskih ili rendgenskih ostataka. Trenutno, se nuklearni otpad zemlje nalazi na privremenim deponijama na urbanim lokacijama koje nisu bezbjedne, naime, na terenu Zavoda za kaljenje i bivšeg Centra za radioizotope.

Iz izvora Direkcije za sigurnost od radijacije kaže se da ti privremeni objekti ispunjavaju uslove bezbjednosti, ali nezavisni eksperti kažu da se oni ne bi trebali nalaziti u nastanjenim oblastima.

Iz direkcije kažu da je za narednih 100 godina neophodan trajni depo od 50 kvadratnih metara, te da bi njegova lokacija trebala biti udaljena 10 do 15km od naselja.

Svaki takav objekat mora ispunjavati međunarodne propise. Betonski zidovi depoa moraju biti debeli 1m. Transport otpada mora se vršiti specijalnim vozilima ili u olovnim kontejnerima, tako da radijacija ne bi bila veća od 0,25 mikrosiverta (μSv) na sat, što je gornja granica za ionizirajuću radijaciju u Makedoniji.

Makedonija mora u skladu sa Sporazumom o stabilizaciji i pridruživanju s EU bezbjedno gazdovati nuklearnim otpadom. Nadalje, 1995, Međunarodna agencija za atomsku energiju (IAEA) zadala je Makedoniji zadatak da izgradi depo za radioaktivni otpad -- koji je još uvijek neobavljen.

Tokom 2005, zvaničnici su pokušali odrediti lokaciju u blizini aerodroma u Petrovcu, ali je izgradnju također omelo obližnje stanovništvo. Ranije ovog mjeseca, općinsko vijeće Sopišta odlučilo je staviti zabranu na sve aktivnosti vezane za radioaktivni otpad, nakon što je dobilo informacije o mogućoj izgradnji depoa na svojoj teritoriji.

"Sopište je proglašeno ekološki zaštićenom općinom, a ono slavi i Dan zemlje, tako da neće dozvoliti izgradnju na takvoj lokaciji gdje se nalaze jezero Kozjak, rijeka Treska i lovište Jasen; to jest, gdje postoji netaknut prirodni ambijent," kaže načelnik općine Ljupčo Mickovski-Kec.

Iz direkcije kažu da ona tek treba odabrati lokaciju i da čeka na upute od IAEA.