Evropski parlament pozvao na demokratski konsenzus u Turskoj

26/05/2008

Uz razdor između vlade AKP s islamskim korijenima i sekularnog pravosuđa koji usložnjava političku krizu u Turskoj, istupio je Evropski parlament (EP) i pozvao je obje strane da se uzdrže od spornih poteza.

Ayhan Simsek za Southeast European Times -- 26/05/08

EP je prošle sedmice usvojio izvještaj o napretku Turske za 2007. [Getty Images]

U prošlosedmičnom izvještaju, Evropski parlament (EP) pozvao je tursku vladu islamskih korijena i sekularnu opoziciju da potraže konsenzus i da se drže demokratskih principa, u cilju izbjegavanja dublje političke krize.

U tom ključnom izvještaju, usvojenom u srijedu (21. maj), također se izražava zabrinutost zbog predmeta usmjerenog na zatvaranje vladajuće Partije pravde i razvoja (AKP). EP je vrhovni sud Turske pozvao da poštuje vladavinu prava, evropske standarde i smjernice za ukidanje političkih stranaka.

Otkako je 2002. na vlast stupila stranka premijera Recepa Tayyipa Erdogana, periodično se rasplamsavaju tenzije oko, kako se to vidi, prijetnje po sekularizam. Prošle godine, kad je AKP za predsjednika kandidirala Abdullaha Gula, turska vojska upozorila je da će braniti sekularizam po svaku cijenu. Odlučnom pobjedom na prijevremenim izborima od jula 2007, međutim, AKP je dobila jak mandat od glasača, a Gul je ponovno kandidiran i izabran.

U martu ove godine, glavni tužilac Turske uložio je tužbu za zatvaranje te stranke, optuživši je za podrivanje sekularnog karaktera države. Parnica je sad pred ustavnim sudom, gdje je osam od 11 sudaca imenovao Gulov prethodnik, čvrsti sekularista Ahmet Necdet Sezer.

Razdor između Ankare i njenog pravosuđa usijao se prošle sedmice, kad je vrhovni apelacioni sud vladu okrivio da vrši pritisak na suce i pokušava podriti temeljne sekularne principe republike. AKP odbacuje tvrdnje da ostvaruje skriveni dnevni redi islamizacije i sebe opisuje kao "konzervativno-demokratsku" stranku.

U svom izvještaju o napretku Turske za 2007, koji je EP odobrio uz 467 naspram 62 glasa, parlament je potvrdio zabrinutosti sekularista. On je međutim ustvrdio da nema druge opcije do demokratije za rješavanje trenutnog zastoja i za ponovno pokretanje procesa za pridruživanje Turske EU.

"[Mi] tursku vladu ohrabrujemo na činjenje daljnjih sistematskih napora na osiguravanju snošenja pune demokratske odgovornosti za formuliranje domaće, strane i politike sigurnosti od strane demokratski izabranog političkog vodstva," saopćili su članovi EP-a.

U izvještaju se također daje obećanje o podršci novom "civilnom ustavu", u kom se on naziva ključnom mogućnošću za usađivanje u osnov ustava ljudskih prava i temeljnih sloboda.

Evropski povjerenik za proširenje Olli Rehn, čvrst pristalica procesa učlanjivanja Turske u EU, obratio se članovima EP-a i izrazio nadu da će Turska prevazići tu krizu. On je zatražio "da se u Turskoj pokrene istinski politički dijalog i da se poštuju i demokratija i sekularizam".

U izvještaju se Ankara poziva i na jačanje slobode izražavanja, na garantiranje prava nemuslimanskim manjinama i na osnaživanje žena.

Članovi EP-a su dodatno na Tursku apelirali da potraži trajno rješenje za kurdski problem.

"Ono može biti zasnovano samo na materijalnim poboljšanjima u vidu kulturnih, ekonomskih i društvenih mogućnosti ... uključujući stvarne mogućnosti učenja kurdskog jezika u javnom i privatnom školskom sistemu i njegovog korištenja u emitiranju, u svakodnevnom životu i u ostvarivanju pristupa javnim službama," kaže on. EP je preporučio da se prokurdska Partija demokratskog društva (DTP) jasno distancira od PKK i da potraži mirno rješenje za Kurde u okviru demokratske države Turske.